Heydər Əliyev irsi,
şəffaf iqtisadiyyat və müasir audit institutunun dövlətçilik missiyası
Əziz həmkarlar!
Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, müasir müstəqil Azərbaycan dövlətinin banisi, XX əsr Azərbaycan tarixinin ən qüdrətli siyasi şəxsiyyətlərindən biri olan Heydər Əlirza oğlu Əliyevin anadan olmasının 103-cü ildönümü ölkəmizdə dərin ehtiram, yüksək dövlətçilik məsuliyyəti və milli yaddaş şüuru ilə qeyd olunur. Bu əlamətdar tarix yalnız böyük dövlət xadiminin xatirəsinin yad edilməsi deyil, eyni zamanda Azərbaycan dövlətçiliyinin ideya əsaslarının, milli inkişaf strategiyasının və müasir idarəetmə fəlsəfəsinin yenidən dərk edilməsi baxımından mühüm ictimai-siyasi hadisədir.
Heydər Əliyev şəxsiyyəti Azərbaycan tarixində adi siyasi lider anlayışının fövqündə dayanır. O, yalnız müəyyən bir dövrün rəhbəri deyil, bütöv bir xalqın siyasi taleyini dəyişən, dövlətçiliyin dağılmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qaldığı mürəkkəb tarixi mərhələdə xilaskarlıq missiyasını öz üzərinə götürən, müstəqilliyi ideyadan real, dayanıqlı və işlək dövlət sisteminə çevirən böyük tarixi şəxsiyyətdir. Onun adı müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin, milli intibahın, siyasi sabitliyin, hüquqi dövlət quruculuğunun və iqtisadi inkişaf strategiyasının təməl prinsipləri ilə ayrılmaz şəkildə bağlıdır.
Ümummilli liderin Azərbaycan qarşısındakı xidmətləri tarixin müxtəlif mərhələlərində strateji miqyası və dövlətçilik mahiyyəti ilə seçilmişdir. Sovet dövründə onun rəhbərliyi ilə Azərbaycan iqtisadi, sənaye, elm, təhsil, mədəniyyət və milli kadr potensialı baxımından yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Həmin illərdə yaradılmış sənaye infrastrukturu, idarəetmə məktəbi, milli kadr korpusu və intellektual potensial sonradan müstəqil Azərbaycan Respublikasının dövlət quruculuğu üçün mühüm dayaqlardan birinə çevrilmişdir.
Onun, dövlətçilik irsinin əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, o, dövləti yalnız inzibati-siyasi aparat kimi deyil, xalqın iradəsinə, qanunun aliliyinə, iqtisadi gücə, milli birliyə, sosial məsuliyyətə və beynəlxalq nüfuza əsaslanan kompleks idarəetmə sistemi kimi formalaşdırdı. Bu baxımdan Ulu Öndərin siyasi kursu Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında təsbit olunmuş hüquqi dövlət, demokratik idarəçilik, insan və vətəndaş hüquqlarının müdafiəsi, mülkiyyətin qorunması və sosial rifah prinsipləri ilə üzvi vəhdət təşkil edir.
Əbədiyaşar Liderimizin Azərbaycan xalqı yaşadıqca yaşayan şəxsiyyətin anadan olmasının 103-cü ildönümü yalnız tarixi bir şəxsiyyətin xatirəsinin yad edilməsi kimi deyil, müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin ideya, hüquqi, siyasi və iqtisadi əsaslarının yenidən dərk edilməsi baxımından mühüm ictimai-siyasi hadisədir. Heydər Əliyev irsi Azərbaycan dövlətinin formalaşma, sabitləşmə və inkişaf mərhələlərini vahid strateji xəttə birləşdirən dövlətçilik məktəbidir.
Dünya çaplı şəxsiyyətin siyasi və tarixi rolunu yalnız rəhbərlik etdiyi dövrlərin inzibati nəticələri ilə məhdudlaşdırmaq mümkün deyil. Onun fəaliyyəti Azərbaycan xalqının milli özünüdərk prosesinin güclənməsi, dövlət idarəçiliyində sistemlilik prinsipinin bərqərar olması, iqtisadi inkişafın hüquqi əsaslarının yaradılması və müstəqil dövlətçilik düşüncəsinin institusional formaya salınması ilə xarakterizə olunur. Bu mənada Ulu Öndərin irsi həm siyasi yaddaş, həm də praktik idarəetmə modeli kimi aktualdır.
Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərliyinin birinci mərhələsində respublikanın iqtisadi, sənaye, elm, təhsil, mədəniyyət və kadr potensialının gücləndirilməsi istiqamətində sistemli tədbirlər həyata keçirilmişdir. Həmin dövrdə yaradılmış istehsal, infrastruktur, idarəçilik və intellektual baza sonrakı mərhələdə müstəqil Azərbaycan Respublikasının dövlət quruculuğu üçün mühüm təməl rolunu oynamışdır. Bu baxımdan Heydər Əliyevin sovet dövründəki fəaliyyəti yalnız həmin zamanın inkişaf göstəriciləri ilə deyil, həm də gələcək müstəqil dövlət üçün hazırlanmış strateji potensial baxımından çox əvəzedilməzdir.
Ulu Öndərin tarixi missiyası isə xüsusilə müstəqilliyin ilk illərində özünün ən aydın ifadəsini tapmışdır. 1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan siyasi qeyri-sabitlik, idarəetmə böhranı, iqtisadi tənəzzül, separatizm təhlükəsi və dövlət institutlarının zəifləməsi kimi ciddi çağırışlarla üz-üzə idi. Belə bir şəraitdə Heydər Əliyevin xalqın təkidli tələbi ilə siyasi hakimiyyətə qayıdışı dövlət idarəçiliyinin bərpası, konstitusion sabitliyin təmin edilməsi, qanunçuluğun möhkəmləndirilməsi və müstəqil Azərbaycanın beynəlxalq sistemdə öz yerini tutması baxımından həlledici mərhələ olmuşdur.
Heydər Əliyevin dövlətçilik yanaşmasının əsas xüsusiyyəti ondan ibarət idi ki, dövlət yalnız hakimiyyət mexanizmi kimi deyil, hüquqa, iqtisadi dayanıqlığa, sosial məsuliyyətə, milli həmrəyliyə və idarəetmə intizamına əsaslanan kompleks sistem kimi qurulurdu. Bu yanaşma Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında təsbit edilmiş hüquqi dövlət, mülkiyyətin müdafiəsi, insan və vətəndaş hüquqlarının təmin edilməsi, sosial rifah və demokratik idarəçilik prinsipləri ilə birbaşa bağlıdır.
Əbədiyaşar Liderimiz Heydər Əliyevin iqtisadi siyasətində sabitlik, mülkiyyət münasibətlərinin hüquqi əsaslarla tənzimlənməsi, sahibkarlığın inkişafı, investisiya mühitinin formalaşdırılması və dövlət əmlakına məsuliyyətli yanaşma əsas istiqamətlərdən biri olmuşdur. Onun rəhbərliyi ilə bazar iqtisadiyyatına keçidin əsasları yaradılmış, iqtisadi münasibətlərin hüquqi çərçivəsi müəyyən edilmiş və ölkənin uzunmüddətli iqtisadi müstəqilliyi üçün zəruri institusional baza formalaşdırılmışdır.
“Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın iqtisadi tarixində təkcə iri enerji sazişi kimi deyil, həm də müstəqil dövlətin iqtisadi suverenliyinin, beynəlxalq tərəfdaşlıq siyasətinin və strateji maliyyə dayanıqlığının başlanğıc nöqtələrindən biri kimi qiymətləndirilməlidir. Bu müqavilə Azərbaycanın dünya iqtisadi sisteminə inteqrasiyasını sürətləndirmiş, ölkənin investisiya cəlbediciliyini artırmış və gələcək inkişaf proqramları üçün maliyyə-iqtisadi əsas yaratmışdır.
Ulu Öndər dövlət idarəçiliyində şəffaflıq, hesabatlılıq, iqtisadi intizam və dövlət əmlakının qorunması məsələlərinə xüsusi əhəmiyyət verirdi. Bu yanaşma təsadüfi deyildi. Çünki şəffaflıq olmayan yerdə iqtisadi qərarların etibarlılığı zəifləyir, dövlət vəsaitlərinin səmərəli istifadəsi sual altına düşür, ictimai etimad zədələnir və idarəetmədə məsuliyyət mexanizmi formal xarakter alır. Heydər Əliyev dövlətçilik məktəbində iqtisadi inkişaf yalnız artım göstəriciləri ilə deyil, həm də nizam-intizam, hüquqi məsuliyyət və dövlət maraqlarının qorunması ilə ölçülürdü.
Bu strateji xətt bu gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən yeni tarixi şəraitdə ardıcıl şəkildə davam etdirilir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan güclü iqtisadiyyata, müstəqil siyasi iradəyə, müasir idarəetmə sisteminə və beynəlxalq arenada yüksək nüfuza malik qalib dövlət kimi inkişaf edir. Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfər, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işləri, “Böyük Qayıdış” proqramı, rəqəmsal idarəetmə, korrupsiyaya qarşı mübarizə və şəffaflıq siyasəti Heydər Əliyev dövlətçilik kursunun müasir mərhələdə davamlılığını göstərir.
Azərbaycan Respublikasının Auditorlar Palatasının fəaliyyəti Heydər Əliyev dövlətçilik irsinin iqtisadi idarəetmə sahəsində praktik nəticələri baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir audit institutu yalnız maliyyə hesabatlarının texniki yoxlanılması mexanizmi deyil. Audit iqtisadi münasibətlərdə etimadın formalaşdırılması, maliyyə məlumatlarının etibarlılığının artırılması, idarəetmə qərarlarının əsaslılığının qiymətləndirilməsi, qanunvericiliyə uyğunluğun təşviqi və ictimai maraqların qorunması funksiyalarını yerinə yetirən peşəkar təsisatdır.
Məhz unudulmaz Rəhbərimizin birbaşa nəzarəti və dəstəyi ilə yaradılmış Azərbaycan Respublikasının Auditorlar Palatası bu il öz fəaliyyətinin 30 illiyini qeyd edir. Palatanın 1996-cı ildə yaradılması ölkəmizdə müstəqil audit institutunun formalaşdırılması, maliyyə hesabatlılığının inkişaf etdirilməsi, sahibkarlıq mühitində şəffaflığın gücləndirilməsi və bazar iqtisadiyyatının peşəkar nəzarət mexanizmləri ilə təmin edilməsi baxımından mühüm mərhələ olmuşdur.
Bu 30 illik yol yalnız bir peşə qurumunun tarixi deyil. Bu, müstəqil Azərbaycanın iqtisadi idarəetmə sistemində şəffaflıq, hesabatlılıq, maliyyə intizamı və ictimai etimad prinsiplərinin mərhələli şəkildə formalaşması prosesinin mühüm tərkib hissəsidir. Auditorlar Palatası ötən dövr ərzində audit peşəsinin təşkilati əsaslarının yaradılması, auditorların peşə fəaliyyətinə nəzarət, beynəlxalq audit standartlarının tətbiqi, peşə etikası qaydalarının möhkəmləndirilməsi, keyfiyyətə nəzarət mexanizmlərinin inkişafı və hesabatlılıq mədəniyyətinin təşviqi istiqamətində əhəmiyyətli rol oynamışdır.
Palatanın fəaliyyəti Ulu Öndərin iqtisadi intizam, şəffaflıq və dövlət əmlakına məsuliyyətli yanaşma prinsipləri ilə məntiqi bağlılıq təşkil edir. Çünki auditin əsas mahiyyəti iqtisadi subyektlərdə məlumatların etibarlılığını, daxili nəzarət mühitinin yetərliliyini, maliyyə intizamının vəziyyətini və qanunvericiliyə uyğun davranışı obyektiv qiymətləndirməkdən ibarətdir. Bu isə dövlətin iqtisadi təhlükəsizliyi, sahibkarlıq mühitinin sağlamlaşdırılması və ictimai etimadın qorunması üçün mühüm şərtdir.
Müasir dövrdə audit peşəsinin funksiyası klassik maliyyə yoxlaması sərhədlərindən kənara çıxmışdır. Auditor artıq yalnız hesabatların rəqəmsal düzgünlüyünü yoxlayan mütəxəssis deyil. Auditor maliyyə məlumatlarının etibarlılığını, idarəetmə qərarlarının əsaslılığını, daxili nəzarət sisteminin işləkliyini, qanunvericiliyə uyğunluğu və risklərin idarə olunması səviyyəsini qiymətləndirən peşəkar məsuliyyət daşıyıcısıdır.
Bu mənada Azərbaycan Respublikasının Auditorlar Palatasının fəaliyyəti yalnız peşə nəzarəti sahəsi ilə məhdudlaşmır. Palatanın fəaliyyəti dövlətin iqtisadi siyasətinə, şəffaflıq mühitinə, investisiya etibarlılığına, sahibkarlıq münasibətlərinin sağlamlaşdırılmasına və ictimai maraqların müdafiəsinə töhfə verən mühüm peşəkar mexanizm kimi çıxış edir.
Xüsusilə audit keyfiyyətinin yüksəldilməsi, beynəlxalq audit standartlarının tətbiqi, peşə etikası prinsiplərinin qorunması, cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın leqallaşdırılmasına və terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinə qarşı mübarizə, hədəfli maliyyə sanksiyaları və risk əsaslı nəzarət sahəsində görülən işlər audit institutunun müasir dövlət idarəçiliyində artan əhəmiyyətini göstərir. Bu istiqamətlər iqtisadi şəffaflığın təmin edilməsi, maliyyə sisteminin etibarlılığı və ictimai maraqların qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Auditor peşəsinin ictimai dəyəri ondan ibarətdir ki, o, iqtisadi münasibətlərdə etimad mühitini gücləndirir. Etimad isə müasir iqtisadiyyatın əsas qeyri-maddi kapitalıdır. Maliyyə məlumatlarına etimad olmadıqda investisiya qərarları zəifləyir, sahibkarlıq münasibətlərində risklər artır, dövlət və biznes arasında qarşılıqlı məsuliyyət mexanizmi səmərəsizləşir. Buna görə audit peşəsi yalnız xidmət sahəsi kimi deyil, həm də iqtisadi təhlükəsizlik və şəffaf idarəetmə sisteminin mühüm elementi kimi qəbul edilməlidir.
O böyük insan Heydər Əliyevin dövlətçilik irsi auditorlar üçün yalnız tarixi ehtiram predmeti deyil, həm də peşə fəaliyyətinin mənəvi və hüquqi istiqamətverici çərçivəsidir. Ulu Öndərin şəffaflıq, qanunçuluq, iqtisadi intizam, dövlət əmlakının qorunması və məsuliyyətli idarəetmə barədə yanaşmaları audit peşəsinin mahiyyəti ilə tam uzlaşır.
Biz auditorlar olaraq fəaliyyətimizdə Heydər Əliyevin dövlətçilik prinsiplərindən irəli gələn məsuliyyəti aydın dərk etməliyik. Auditorun vəzifəsi yalnız maliyyə hesabatlarına rəy verməkdən ibarət deyil. Auditor iqtisadi münasibətlərdə dürüstlüyün, qanunçuluğun, maliyyə intizamının, idarəetmə şəffaflığının və ictimai etimadın qorunmasına xidmət edən peşəkar subyektdir.
Bu baxımdan audit fəaliyyəti dövlətə xidmətin xüsusi peşəkar formalarından biri kimi qiymətləndirilə bilər. Dövlətə xidmət yalnız inzibati vəzifə tutmaqla məhdudlaşmır. Dövlətə xidmət qanuna sədaqət, peşə standartlarına riayət, ictimai marağa hörmət, obyektivlik, müstəqillik və məsuliyyətli fəaliyyətlə də ifadə olunur. Bu gün də Auditor peşəsinin şərəfi məhz bu prinsiplərə sədaqətlə bağlıdır.
Bu gün hər bir dövlət qurumu, peşə təşkilatı və ictimai təsisat öz fəaliyyətində Ulu Öndərin dövlətçilik prinsiplərini rəhbər tutmalıdır. Auditor peşəsi də bu baxımdan xüsusi məsuliyyət daşıyır. Çünki audit iqtisadi münasibətlərdə etimadın qorunmasına, hesabatlılığın təmin edilməsinə, idarəetmə qərarlarının əsaslılığının qiymətləndirilməsinə və iqtisadi təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.
Azərbaycan Respublikasının Auditorlar Palatasının 30 illik inkişaf yolu bu dövlətçilik xəttinin iqtisadi şəffaflıq və peşəkar hesabatlılıq sahəsində mühüm təzahürlərindən biridir. Palatanın fəaliyyəti müstəqil Azərbaycanın audit sisteminin formalaşmasına, maliyyə hesabatlılığının inkişafına, iqtisadi münasibətlərdə etimadın gücləndirilməsinə və şəffaf idarəetmə mədəniyyətinin möhkəmlənməsinə xidmət etmişdir.
Bu gün Ulu Öndərin xatirəsini yad etmək yalnız tarixi ehtiram ifadəsi deyil. Bu, onun dövlətçilik məktəbinin mahiyyətini dərk etmək, həmin prinsipləri müasir peşə fəaliyyətində tətbiq etmək və ölkənin inkişafı naminə məsuliyyətli fəaliyyət göstərmək deməkdir. Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi şəffaflıq, qanunçuluq, iqtisadi intizam və dövlət maraqlarına sədaqət prinsipləri bundan sonra da auditor peşəsinin əsas mənəvi, hüquqi və peşəkar istiqamətverici meyarları olaraq qalacaqdır.
