30.04.2026 İQTİSADİYYAT QƏZETİ
2026-cı il Cənubi Qafqazda sülhün “mükafatlandırılması ili” kimi tarixə keçməkdədir. Bu ilin fevral ayında Əbu-Dabidə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın Baş Naziri Nikol Paşinyana təqdim olunan Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı ən mühüm mükafatlardan biridir. Bu mükafat “Şərqin Nobeli” kimi tanınır və insan qardaşlığı ideyalarını təbliğ edən liderlərə verilir. Mükafat hər iki liderə ölkələri arasındakı 30 illik münaqişəni geridə qoyaraq sülh yolunu seçdiklərinə və regional barışığa töhfə verdiklərinə görə təqdim edilmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevə Gernika Sülh və Barışıq mükafatının verilməsi bu ilin ən yaddaqalan siyasi hadisələrindən biri kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Gernika Sülh və Barışıq mükafatı müharibə və zorakılığa qarşı mübarizə aparan sülh, insan haqları və tolerantlıq sahəsində fəaliyyətləri yüksək qiymətləndirilən şəxslərə və təşkilatlara verilir.
Bu mükafatın fəlsəfəsi müharibəyə qarşı çıxmaq və sülhü təşviq etməkdən ibarətdir.
Mükafatın əsas ideyası sülh və müharibəyə qarşı mövqedir.
Namizədlər aşağıdakı fəaliyyətlərinə görə qiymətləndirilir:
- Sülhün təşviqi və zorakılığın qarşısının alınması;
- İnsan haqlarının müdafiəsi;
- Münaqişələrin dialoq yolu ilə həlli;
- Sosial ədalət və tolerantlığın inkişafı.
Qiymətləndirmə prosesi:
- Xüsusi münsiflər heyəti (ekspertlər və ictimai xadimlər) tərəfindən aparılır;
- Münsiflər yekun səsvermə ilə qalibi müəyyən edir;
- Bəzən bir neçə laureat seçilə bilər.
2026-cı ilin laureatları olan İlham Əliyev (Azərbaycan Respublikasının Prezidenti) və Nikol Paşinyan (Ermənistanın Baş Naziri) üçün mükafatlar xüsusilə regional sülh proseslərinə və humanitar fəaliyyətlərə yönəlib.
Hər iki lider Azərbaycan və Ermənistan arasında sülhün əldə olunması, dialoqun təşviqi və münaqişənin həlli istiqamətində göstərdikləri diplomatik səylərə görə bu mükafata layiq görülüblər.
Gernika Sülh və Barışıq Mükafatı müxtəlif illərdə sülh, insan haqları və münaqişələrin həlli sahəsində fərqlənən şəxslərə və təşkilatlara təqdim olunub. Tanınmış laureatlardan biri kimi UNESCO-nun keçmiş baş direktoru, sülh təşəbbüslərinin təşviqatçısı Federiko Mayor Zaragozanı göstərmək olar.
Prezident İlham Əliyev mükafatla bağlı 2026-cı il 26 aprel tarixində mükafatın təqdimetmə mərasimi iştirakçılarına müraciət ünvanlayaraq, bu mükafatın Cənubi Qafqazda davamlı sülhün qurulmasına verilən beynəlxalq dəstəyin göstəricisi olduğunu qeyd edib.
“Bu mükafat təkcə keçmiş uğurların tanınması deyil, həm də beynəlxalq ictimaiyyətin ortaq rifahı naminə gələcək addımlar üçün ruhlandırıcı bir təkan və məsuliyyətdir”- prezident İlham Əliyevin mərasimə müraciətindən.
Media resursları bu mükafatın verilməsini Cənubi Qafqazda onilliklərdir davam edən münaqişənin sona çatması və 2025-ci ildə Vaşinqtonda imzalanmış birgə bəyannamədən sonrakı müsbət dinamika ilə əlaqələndirirlər.
Xarici mətbuat vurğulayır ki, mükafatın İlham Əliyev və Nikol Paşinyana verilməsi beynəlxalq birliyin hər iki liderin “çətin, lakin zəruri” sülh qərarlarına verdiyi legitimliyin göstəricisidir.
Yazılarda qeyd olunur ki, verilən sülh mükafatı müharibədən çıxmış xalqlar üçün “barışıq modelini” təşviq etmək məqsədi daşıyır.
Mərasimdə iştirak edən tərəflərin və beynəlxalq analitiklərin xarici mətbuatdakı şərhlərinə görə, 2026-cı il mükafatı sadəcə keçmiş nailiyyətlərə görə deyil, həm də gələcəkdə atılacaq addımlar üçün bir məsuliyyət payı kimi qiymətləndirilir.
Xarici mətbuat mükafatın hər iki liderə eyni vaxtda verilməsini beynəlxalq birliyin Cənubi Qafqazdakı yeni reallıqları tanıması kimi qiymətləndirir.
Amerika mətbuatı 2026-cı il Gernika mükafatı barədə yazarkən əsasən hadisənin qlobal sülh arxitekturasına təsirini və Cənubi Qafqazda onilliklər boyu davam edən münaqişənin diplomatik yolla həlli cəhdlərini ön plana çıxarır.
ABŞ-nin aparıcı analitik mərkəzləri və xəbər agentlikləri bu mükafatı regionda sülhün “geri dönməz” mərhələyə keçməsinin rəsmi təsdiqi kimi qiymətləndirir.
Bu hadisəni Vaşinqton Diplomatiyasının uğuru adlandıran ABŞ mətbuatı mükafatı 2025-ci ilin avqustunda baş tutan Vaşinqton Sammitinin məntiqi nəticəsi kimi təqdim edir. Onlar vurğulayırlar ki, İlham Əliyev və Nikol Paşinyanın eyni vaxtda mükafatlandırılması Qərbin regionda balanslı sülh tərəfdarı olduğunun mesajıdır.
“The New York Times” kimi nəşrlər mükafatı “münaqişədən əməkdaşlığa keçid” simvolu adlandıraraq, tərəflərin ilk dəfə beynəlxalq səviyyədə sülh liderləri kimi tanınmasına diqqət çəkirlər.
Amerika analitikləri qeyd edirlər ki, bu mükafat təkcə simvolik xarakter daşımır, həm də regiona ABŞ investisiyalarının cəlb olunması üçün “siyasi sığorta” rolunu oynayır.
Eyni zamanda vurğulanır ki, “Gernika mükafatı Bakı və İrəvanın keçmişin kölgəsindən çıxaraq gələcək inteqrasiyaya mühüm kredit qazandığını göstərir”.
ABŞ analitiklərinin Gernika və Zayed mükafatları arasındakı Paralel barədə fikirləri də maraq doğurur. Qeyd olunur ki, 2026-cı ilin fevral ayında hər iki liderə verilən Zayed İnsan Qardaşlığı mükafatı ilə Gernika mükafatı arasındakı sinerji Sülhün həm Şərq, həm də Qərb tərəfindən tanınmasının və dəstəklənməsinin göstəricisi kimi qəbulediləndir.
Ermənistan mətbuatında mükafatın verilməsi haqda xəbər bir tərəfdən “beynəlxalq legitimliyin artması” kimi sevinclə, digər tərəfdən isə (diaspora və müxalif media) “Strateji geriçəkilmələrin ört-basdır edilməsi” kimi narahatlıqla müzakirə olunur.
Ümumilikdə isə vurğulanır ki, bu mükafat Ermənistanın regionda gərginliyi azaltmaq və kommunikasiyaların açılmasına sadiqliyini təsdiqləyən mühüm bir simvoldur.
Qardaş Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın bu mükafat barədə fikirləri öz dolğunluğu və obyektivliyi ilə fərqlənir. Belə ki cənab Ərdoğan mükafatı “Qafqazda yeni dövrün qapısını açan bir addım” kimi xarakterizə edib. Bu mükafatın, eyni zamanda fevralda verilən Zayed İnsan Qardaşlığı mükafatı ilə silsilə təşkil etməsini regional barışıq üçün “tarixi şans” adlandırıb.
Türkiyənin iqtisadi yönümlü nəşrləri Gernika mükafatını siyasi bir hadisə olmaqla yanaşı, iqtisadi bir “yaşıl işıq” kimi təqdim edirlər.
Əminliklə demək olar ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin milli, eyni zamanda regional və qlobal hədəflərə ünvanlanmış, təhlükəsizliyin qorunub saxlanılması və yeni münaqişələrin qarşısının alınmasının vacibliyinin regional ruhunu bütün tərəflərə aşılayan, müttəfiqlik zəminində zənginləşməni, güclənməni və qonşu ölkələr üçün əhəmiyyət kəsb edən, konseptual olduğu qədər də real imkanları özündə ehtiva edən siyasəti bundan sonra da çox böyük uğurlara imza atacaqdır.
Bu sanballı mükafat münasibətilə cənab Prezidenti təbrik edir və göstərilən məqsədlər naminə yeni-yeni uğurlar arzulayırıq.
Vahid NOVRUZOV,
Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatasının
sədri, iqtisad elmləri doktoru, professor
